رژیم غذایی در رادیوتراپی نقش بسیار مهمی در بهبود وضعیت بیماران سرطانی ایفا میکند و در کاهش عوارض جانبی درمان و تقویت سیستم ایمنی کمک میکند. در طول دوره پرتودرمانی، بدن با استرسهای زیادی مواجه میشود که نیاز آن به مواد مغذی خاص را افزایش میدهد. انتخاب صحیح مواد غذایی، رعایت اصول تغذیهای مناسب و مصرف خوراکیهایی که توان بدن را حفظ میکنند، اثربخشی رادیوتراپی را افزایش میدهد. همچنین برخی غذاها موجب تشدید علائم یا تداخل با درمان میشوند، بنابراین آگاهی از بایدها و نبایدهای رژیم غذایی در این دوران اهمیت زیادی دارد.
رژیم در رادیوتراپی چگونه باید رعایت شود؟
رعایت رژیم غذایی در دوران رادیوتراپی باید متعادل، مقوی و ضد التهاب باشد. از آنجاییکه هر بیمار بسته به نوع سرطان، محل درمان، شرایط جسمانی و عوارضی که تجربه میکند نیازهای تغذیه ای متفاوتی دارد، توصیه میشود حتما با متخصص تغذیه مشورت شود. با این حال، اصول کلی زیر باید رعایت گردد.
- وعدههای غذایی کوچک و مکرر: به جای سه وعده سنگین، بهتر است از ۵ تا ۶ وعده سبک و مغذی در طول روز استفاده شود.
- هیدراته ماندن بدن: نوشیدن آب کافی حداقل ۸ لیوان در روز برای کمک به دفع سموم ناشی از سلول های تخریب شده ضروری است.
- مصرف پروتئین کافی: منابع پروتئینی مانند گوشت سفید، تخم مرغ، لبنیات کم چرب، حبوبات و مغزها باید در رژیم گنجانده شود تا بدن توانایی ترمیم بافت ها را حفظ کند.
- استفاده از مواد غذایی پرکالری و پرپروتئین در موارد کاهش وزن: در صورتی که بیمار دچار بیاشتهایی یا کاهش وزن شود، باید انرژی دریافتی افزایش یابد.
- پرهیز از غذاهای پرادویه، پرچرب و سنگین: این غذاها باعث سوزش معده، تهوع و ناراحتی گوارشی میشوند.
بیشتر بخوانید: ایمونوتراپی چیست؟
رژیم در رادیوتراپی چه تاثیری بر روند درمان دارد؟
رژیم غذایی صحیح نه تنها به کاهش عوارض جانبی کمک میکند، بلکه باعث افزایش اثربخشی درمان، حفظ قدرت ایمنی بدن و سرعت بخشی به ترمیم بافت ها میشود. برخی از تاثیرات مستقیم رژیم غذایی بر روند رادیوتراپی:
- تقویت سیستم ایمنی: دریافت کافی ویتامینها به ویژه C، A و D و مواد معدنی مثل روی و سلنیوم بدن را برای مقابله با عفونت و ترمیم بافت تقویت میکند.
- پیشگیری از سوءتغذیه: رادیوتراپی در نواحی سر و گردن یا شکم موجب مشکلات بلع یا تهوع میشود که منجر به سوء تغذیه میگردد. رژیم مناسب از بروز این وضعیت پیشگیری میکند.
- افزایش تحمل بیمار نسبت به جلسات درمان: بیمارانی که تغذیه مناسبی دارند، عوارض خفیف تری تجربه کرده و بدون قطع یا تعویق، درمان را تا پایان دنبال میکنند.
- کاهش خطر بستری یا افت فشار و ضعف شدید: بسیاری از بیماران در صورت ضعف جسمانی نیاز به بستری یا استراحت های طولانی دارند. رژیم درست این خطر را به حداقل میرساند.
بیشتر بخوانید: غربالگری سرطان
تغذیه مناسب برای کاهش عوارض جانبی رادیوتراپی
عوارض شایع رادیوتراپی مانند تهوع، زخم های دهانی، یبوست، اسهال و ضعف عضلانی با تغذیه هدفمند قابل کنترل هستند. در ادامه مواد غذایی مفید برای هر یک از این مشکلات بیان شده است.
برای رفع تهوع و بیاشتهایی
- استفاده از غذاهای خشک و ساده مثل نان تست، بیسکویت شور، برنج سفید
- نوشیدن دمنوش های آرام بخش مانند نعناع و زنجبیل
- مصرف وعدههای غذایی سرد و بدون بو برای پیشگیری از تحریک تهوع
جلوگیری از زخم دهانی یا التهاب گلو
- مصرف غذاهای نرم مثل سوپ ولرم، پوره سیب زمینی، ماست
- پرهیز از غذاهای تند، اسیدی، داغ و سفت
- استفاده از عسل طبیعی برای تسکین زخمها
برای رفع اسهال
- مصرف موز، سیب پخته، برنج سفید، ماست پروبیوتیک
- پرهیز از لبنیات پرچرب، غذاهای پرادویه، میوههای خام با پوست
برطرف کردن یبوست
- نوشیدن آب فراوان
- خوردن فیبر محلول از منابعی مانند جو دوسر، سیب بدون پوست، آلو خشک
ضعف و بیحالی
- مصرف منابع پروتئینی سبک مثل تخم مرغ آبپز، ماهی سفید بخارپز
- نوشیدن آبمیوه های طبیعی و شربت های غنی از الکترولیت
- اضافه کردن کره بادام زمینی یا پودر پروتئین به غذاها
چه مواد غذایی در رادیوتراپی ممنوع هستند؟
در دوران رادیوتراپی، برخی خوراکی ها وضعیت بیمار را وخیم میکنند یا باعث افزایش عوارض جانبی خواهد شد.
- غذاهای چرب و سرخ شده مانند سیب زمینی سرخ کرده، همبرگر، فست فودها و خوراکی های صنعتی که باعث تهوع، سوءهاضمه و افزایش چربی خون میشوند.
- خوراکیهای تند و اسیدی مانند فلفل، ترشی، آبلیمو، سرکه و مرکبات که زخم های دهانی یا سوزش معده را تشدید میکنند.
- نوشیدنی های کافئین دار و انرژی زا مثل قهوه، نوشابه، نوشیدنی های انرژی زا که باعث کمآبی بدن و افزایش تپش قلب میشوند.
- شیرینیهای صنعتی مثل کیک، کلوچه، شکلات ها و محصولات قندی فرآوری شده باعث افزایش التهاب و افت انرژی ناگهانی میشوند.
- الکل و دخانیات تاثیر منفی مستقیم بر سیستم ایمنی و کاهش جذب مواد مغذی دارند و در موارد خاص باعث توقف درمان میشوند.
جمعبندی
رعایت رژیم غذایی صحیح و علمی در طول دوره رادیوتراپی یکی از اصول کلیدی برای موفقیت درمان و کاهش عوارض جانبی است. این رژیم باید بر پایه اصول تغذیه ای ضد التهاب، غنی از پروتئین، سرشار از مایعات و فاقد محرک های گوارشی باشد. بیماران باید از مصرف غذاهای چرب، سنگین، تند، فرآوری شده و محرک پرهیز کرده و به جای آن، غذاهای مقوی، سبک و قابلهضم را جایگزین کنند. نقش متخصص تغذیه در این مسیر بسیار پررنگ است و نباید نادیده گرفته شود.
سوالات متداول درباره رژیم غذایی در دوران رادیوتراپی
غذاهای ترش مثل آبلیمو و ترشیها و شور مثل خیارشور و غذاهای کنسروی زخمهای دهانی را تحریک کرده و باعث ناراحتی گوارشی میشوند. توصیه میشود از مصرف آن ها خودداری شود.
لبنیات کمچرب و بدون لاکتوز برای برخی بیماران مفید است اما در بیماران مستعد اسهال یا نفخ، مشکل ساز میشود. بهتر است با نظر متخصص مصرف شود.
آبمیوههای صنعتی حاوی قند اضافه شده و مواد نگهدارنده هستند که توصیه نمیشوند. بهتر است از آبمیوه طبیعی تازه و رقیق شده استفاده شود.
به دلیل نیاز بدن به تغذیه مکرر، نوشیدن مایعات و پیشگیری از ضعف، روزه داری در دوران رادیوتراپی به شدت منع میشود.
