انواع روش‌های رادیوتراپی را بشناسید!

انواع روش‌های رادیوتراپی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پایه‌های درمان سرطان، امروز به قدری پیشرفته شده‌اند که می‌توان تومور را با دقت بالا هدف قرار داد و در عین حال کمترین آسیب را به بافت‌های سالم رساند. هر روش رادیوتراپی با هدفی مشخص طراحی شده است. بعضی از این روش‌ها برای تومورهای عمیق و بزرگ و برخی دیگر برای نواحی حساس مثل مغز و برخی برای درمان‌های سریع با جلسات کم طراحی شده‌اند. شناخت تفاوت این روش‌ها به بیمار کمک می‌کند بداند چه درمانی مناسب وضعیت او است و چگونه می‌توان با کمترین عوارض، بهترین نتیجه را به دست آورد.

انواع روش‌های رادیوتراپی در درمان سرطان

در درمان سرطان، انواع روش‌های رادیوتراپی هر کدام برای هدف‌ گیری نوع خاصی از تومور و شرایط متفاوت بیمار طراحی شده‌اند. این روش‌ها با تکنولوژی‌های دقیق، تلاش می‌کنند هم تومور به‌خوبی از بین برود و هم بافت سالم کمترین آسیب را ببیند.

رادیوتراپی خارجی یا External Beam Radiation Therapy

رادیوتراپی خارجی یا External Beam Radiation Therapy یکی از رایج‌ترین روش‌های درمان سرطان است که در آن پرتوهای انرژی از خارج بدن به سمت تومور تابانده می‌شوند. در این روش هیچ نیازی به جراحی نیست و دستگاه پرتودرمانی بیرون از بدن قرار می‌گیرد و پرتوها را دقیقا به ناحیه سرطانی هدایت می‌کند. هدف این است که تومور تحت تابش قرار بگیرد و در عین حال بافت‌های سالم اطراف کمترین آسیب را ببینند.

برای انجام رادیوتراپی خارجی، پزشک ابتدا با کمک تصاویر سی‌تی اسکن یا ام‌آرآی محل دقیق تومور و مسیر پرتوها را مشخص می‌کند. درمان  در جلسات کوتاه روزانه انجام می‌شود و طی چند هفته ادامه می‌یابد تا دوز مناسب به تومور برسد بدون اینکه بدن آسیب ببیند. این روش برای بسیاری از انواع سرطان‌ها مناسب است و یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها برای کنترل رشد تومور محسوب می‌شود.

رادیوتراپی خارجی می‌تواند به‌تنهایی یا همراه با جراحی و شیمی‌ درمانی استفاده شود. دقت بالا و امکان تنظیم شدت و زاویه تابش باعث شده این روش جزو اصلی‌ترین گزینه‌های درمانی سرطان در دنیا باشد و بیماران با کمترین عوارض، بیشترین اثر را از درمان دریافت کنند.

رادیوتراپی داخلی یا براکی‌ تراپی

رادیوتراپی داخلی یا براکی‌تراپی نوعی درمان سرطان است که در آن منبع پرتوزا مستقیما داخل یا نزدیک تومور قرار می‌گیرد. برخلاف رادیوتراپی خارجی که پرتوها از بیرون بدن تابانده می‌شوند، در براکی‌تراپی، انرژی تابشی از نزدیک‌ترین فاصله به سلول‌های سرطانی وارد می‌شود و این باعث می‌شود بافت سالم اطراف تا حد امکان محافظت شود. این روش  برای سرطان‌هایی مانند پروستات، رحم، دهانه رحم و برخی انواع سرطان پستان کاربرد دارد.

براکی‌تراپی می‌تواند به دو صورت کوتاه‌مدت یا طولانی‌مدت انجام شود. در نوع کوتاه‌مدت، منابع پرتوزا برای چند دقیقه تا چند ساعت داخل بدن قرار می‌گیرند و سپس برداشته می‌شوند. در نوع طولانی‌مدت، بعضی از منابع ممکن است برای روزها یا حتی هفته‌ها در محل باقی بمانند و به تدریج دوز تابش را به تومور بدهند. پزشک با استفاده از تصاویر پزشکی دقیق، محل قرارگیری منبع پرتوزا را تعیین می‌کند تا بیشترین تأثیر بر تومور و کمترین آسیب به بافت سالم حاصل شود.

مزیت اصلی براکی‌تراپی این است که دوز بالای پرتوی درمانی به‌طور مستقیم به تومور می‌رسد و نیاز به جلسات طولانی یا پرتودرمانی خارجی طولانی کاهش می‌یابد. همچنین به دلیل دقت بالا، بسیاری از بیماران عوارض جانبی کمتری نسبت به روش‌های دیگر رادیوتراپی تجربه می‌کنند و روند بهبود سریع‌تر است.

رادیوتراپی سه‌ بعدی کانفورمال

رادیوتراپی سه‌ بعدی کانفورمال نوع پیشرفته‌ای از پرتودرمانی است که با استفاده از تصاویر سه‌ بعدی تومور و بافت‌های اطراف، پرتوها را به شکل دقیق و متناسب با حجم تومور هدایت می‌کند. این دقت بالا باعث می‌شود بخش‌های سالم بدن کمترین آسیب را ببینند و تنها ناحیه سرطانی تحت تابش قرار گیرد. در این روش، پزشک ابتدا با کمک سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی شکل و اندازه دقیق تومور را مشخص می‌کند و سپس مسیر و زاویه تابش را برنامه‌ریزی می‌کند تا دوز مناسب به تومور برسد.

مزیت اصلی رادیوتراپی سه‌ بعدی کانفورمال این است که می‌توان دوزهای بالاتر پرتوی درمانی را به تومور داد بدون اینکه بافت سالم اطراف آسیب ببیند. این روش برای بسیاری از سرطان‌ها کاربرد دارد و باعث کاهش عوارض جانبی و افزایش اثربخشی درمان می‌شود. همچنین جلسات درمان کوتاه و منظم انجام می‌شود و بیمار می‌تواند روند درمان را با آرامش بیشتری طی کند.

رادیوتراپی تطبیقی IMRT

رادیوتراپی تطبیقی یا IMRT (Intensity-Modulated Radiation Therapy) یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های پرتودرمانی است که شدت پرتوها را به‌صورت دقیق و متغیر تنظیم می‌کند تا شکل و اندازه تومور را به بهترین شکل هدف قرار دهد. در این روش، پزشک می‌تواند دوز تابشی بیشتری را به ناحیه سرطانی بدهد و در عین حال بافت‌های سالم اطراف را محافظت کند. این تکنیک به خصوص برای تومورهای نزدیک اندام‌های حساس مثل مغز، گردن، ریه یا پروستات کاربرد دارد.

در IMRT، قبل از شروع درمان، تصاویر دقیق سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی از ناحیه بیمار گرفته می‌شود تا پزشک مسیر و شدت تابش را به دقت برنامه‌ریزی کند. این روش باعث می‌شود پرتوها به شکل چند زاویه‌ای تابیده شوند و بیشترین اثر بر تومور و کمترین اثر بر بافت سالم حاصل شود. مزیت اصلی رادیوتراپی تطبیقی کاهش عوارض جانبی، افزایش دقت درمان و امکان درمان تومورهای پیچیده است، به‌طوری که بیماران نتایج مؤثری با کمترین آسیب جانبی دریافت می‌کنند.

رادیوتراپی تصویر محور IGRT

رادیوتراپی تصویر محور یا یک روش پیشرفته پرتودرمانی است که در آن تصاویر پزشکی دقیق، قبل و حتی حین هر جلسه درمان گرفته می‌شود تا موقعیت دقیق تومور مشخص شود. این تکنیک باعث می‌شود پرتوهای تابشی کاملا روی ناحیه سرطانی متمرکز شوند و بافت‌های سالم اطراف کمترین آسیب را ببینند. IGRT برای تومورهایی که ممکن است در طول روز یا بین جلسات حرکت کنند، مانند سرطان ریه یا پروستات، بسیار مفید است.

مزیت اصلی رادیوتراپی تصویر محور این است که دقت درمان افزایش پیدا می‌کند و پزشک می‌تواند در صورت تغییر موقعیت تومور، مسیر تابش را تنظیم کند. این باعث می‌شود دوز مناسب به تومور برسد و عوارض جانبی کاهش یابد. علاوه بر این، IGRT امکان استفاده از دوزهای بالاتر پرتوی درمانی را فراهم می‌کند، در نتیجه اثربخشی درمان بیشتر می‌شود و روند بهبود بیمار سریع‌تر خواهد بود.

رادیوتراپی پروتونی

رادیوتراپی پروتونی یک روش بسیار پیشرفته پرتودرمانی است که در آن به جای پرتوهای معمولی ایکس، از پروتون‌ها برای درمان سرطان استفاده می‌شود. مزیت اصلی این روش در دقت بالای آن است؛ پروتون‌ها انرژی خود را در محل تومور آزاد می‌کنند و پس از عبور از تومور، دیگر به بافت‌های سالم پشت آن آسیبی نمی‌رسانند. این ویژگی باعث می‌شود بافت‌های حساس و سالم بدن، مانند قلب، مغز یا نخاع، تا حد ممکن محافظت شوند.

رادیوتراپی پروتونی برای سرطان‌هایی استفاده می‌شود که در نزدیکی اندام‌های حساس قرار دارند یا نیاز به دوزهای بالای تابش دارند، مانند تومورهای مغز، چشم، نخاع و برخی سرطان‌های کودکان. دقت بالای این روش باعث می‌شود عوارض جانبی کاهش پیدا کند و اثربخشی درمان افزایش یابد. اگرچه این تکنیک هزینه و تجهیزات بالاتری نیاز دارد، اما برای بیمارانی که به دقت بالا و محافظت بافت‌های سالم اهمیت می‌دهند، گزینه‌ای بسیار مناسب است.

رادیوتراپی استریوتاکتیک مغز SRS

رادیوتراپی استریوتاکتیک مغز یا SRS (Stereotactic Radiosurgery) یک روش دقیق و غیرجراحی برای درمان تومورهای مغزی و ناهنجاری‌های عروقی است. در این روش، پرتوهای شدید و متمرکز به طور مستقیم به تومور یا ناحیه مورد نظر تابانده می‌شوند بدون اینکه نیاز به برش جراحی باشد. دقت بالا باعث می‌شود بافت سالم اطراف مغز کمترین آسیب را ببیند و درمان فقط بر ناحیه سرطانی متمرکز باشد.

این روش رادیوتراپی مغز برای تومورهای کوچک تا متوسط مغز، متاستازهای مغزی و ناهنجاری‌های عروقی مانند AVM کاربرد دارد. این روش در یک تا چند جلسه کوتاه انجام می‌شود و برخلاف جراحی سنتی، دوره نقاهت کوتاه‌تر و عوارض جانبی کمتری دارد. به دلیل دقت فوق‌العاده، SRS می‌تواند دوز بالای تابش را به تومور برساند و اثربخشی درمان را افزایش دهد، بدون آنکه خطر آسیب به بافت‌های سالم مغز بالا رود.

رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن SBRT

رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن یا یک روش پیشرفته پرتودرمانی است که برای درمان تومورهای کوچک تا متوسط در بخش‌های مختلف بدن مانند ریه، کبد، ستون فقرات و سایر اندام‌ها استفاده می‌شود. در این روش، پرتوهای تابشی با دقت بسیار بالا و از زوایای مختلف به تومور هدایت می‌شوند، به‌طوری که بیشترین دوز به سلول‌های سرطانی برسد و بافت‌های سالم اطراف کمترین آسیب را ببینند.

مزیت اصلی SBRT این است که درمان در چند جلسه کوتاه انجام می‌شود و بیماران نیاز به دوره‌های طولانی پرتودرمانی ندارند. دقت بالای این روش باعث می‌شود بتوان دوز تابشی بیشتری به تومور داد و اثربخشی درمان افزایش یابد، بدون اینکه عوارض جانبی شدید ایجاد شود. بهتر است بگوییم، رادیوتراپی استریوتاکتیک بدن برای بیمارانی که نمی‌توانند جراحی کنند یا تومورهای دسترسی سخت دارند، گزینه‌ای بسیار موثر و کم‌تهاجم به شمار می‌آید.

بیشتر بخوانید: مراقبت های بعد از رادیوتراپی

رادیوتراپی هدایت‌ شونده با تنفس

باید بدانید که، رادیوتراپی هدایت‌ شونده با تنفس یک روش پیشرفته پرتو درمانی است که برای درمان تومورهایی کاربرد دارد که با تنفس بیمار حرکت می‌کنند، مثل تومورهای ریه یا کبد. در این روش، حرکات تنفسی بیمار در طول درمان زیر نظر گرفته می‌شود و پرتوها فقط زمانی فعال می‌شوند که تومور در موقعیت دقیق خود قرار دارد. این تکنیک باعث می‌شود تابش به بافت‌های سالم اطراف کمترین آسیب را بزند و دوز موثر تابشی به تومور برسد.

استفاده از رادیوتراپی هدایت‌ شونده با تنفس باعث افزایش دقت درمان و کاهش عوارض جانبی می‌شود. همچنین بیمار می‌تواند دوز بالاتر پرتو دریافت کند و نتیجه درمان بهتر شود، بدون آنکه بافت‌های سالم اطراف آسیب ببینند. این روش به ویژه برای بیمارانی که تومورهای متحرک دارند یا جراحی برایشان ممکن نیست، یک گزینه بسیار مؤثر و ایمن به شمار می‌رود.

رادیوتراپی هسته‌ای یا ایزوتوپی

رادیوتراپی هسته‌ای یا ایزوتوپی یک روش درمانی است که در آن از مواد رادیواکتیو (ایزوتوپ‌ها) برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود. در این روش، ایزوتوپ‌ها می‌توانند به صورت مستقیم وارد بدن شوند یا به گونه‌ای طراحی شوند که به سلول‌های سرطانی جذب شوند و دوز تابش را مستقیم به تومور منتقل کنند. این ویژگی باعث می‌شود بافت‌های سالم اطراف تا حد ممکن محافظت شوند و اثر درمانی متمرکز بر ناحیه سرطانی باشد.

رادیوتراپی هسته‌ای  برای سرطان‌هایی مثل سرطان تیروئید، بعضی انواع لنفوم و سرطان‌های متاستازده استفاده می‌شود. این روش می‌تواند به صورت درمان سیستمیک (از طریق خون) یا موضعی (قرار دادن ایزوتوپ در نزدیکی یا داخل تومور) انجام شود. مزیت اصلی این روش دقت بالا، کاهش عوارض جانبی و توانایی درمان تومورهای متاستازده یا پراکنده است که در پرتودرمانی خارجی دسترسی به آن‌ها سخت است.

رادیوتراپی جرمی یا Heavy Ion Therapy

رادیوتراپی جرمی یا Heavy Ion Therapy یک روش پیشرفته پرتودرمانی است که در آن به جای پرتوهای ایکس معمولی، از ذرات سنگین مانند کربن یا اکسیژن برای درمان سرطان استفاده می‌شود. این ذرات سنگین انرژی خود را به‌صورت متمرکز و دقیق در تومور آزاد می‌کنند و پس از عبور از آن، انرژی زیادی به بافت سالم اطراف نمی‌دهند. این ویژگی باعث می‌شود دوز بالای تابش به تومور برسد و در عین حال آسیب به بافت‌های سالم کاهش یابد.

این روش به‌خصوص برای تومورهای مقاوم به درمان‌های معمول، تومورهای عمیق یا نزدیک به اندام‌های حساس کاربرد دارد. رادیوتراپی جرمی می‌تواند رشد تومور را به‌طور مؤثر کنترل کند و عوارض جانبی کمتری نسبت به رادیوتراپی سنتی ایجاد کند. با وجود هزینه رادیوتراپی جرمی و تجهیزات بالاتر، برای بیمارانی که نیاز به درمان دقیق و موثر دارند، رادیوتراپی جرمی یک گزینه پیشرفته و بسیار موثر به شمار می‌رود.

لطفا برای دریافت مشاوره تخصصی در مورد بهترین روش رادیوتراپی برای شما فرم زیر را تکمیل کنید. با وارد کردن اطلاعات خود، آقای دکتر رجب پور با شما تماس خواهد گرفت تا بهترین روش درمانی متناسب با شرایط شما را بررسی و پیشنهاد دهد.

بهترین نوع رادیوتراپی برای درمان سرطان چیست؟

بهترین نوع رادیوتراپی برای درمان سرطان، روشی است که بیشترین اثربخشی را برای کنترل یا از بین بردن تومور داشته باشد و در عین حال کمترین آسیب را به بافت‌های سالم وارد کند. این روش باید متناسب با شرایط جسمی بیمار، محل و اندازه تومور و حساسیت اندام‌های اطراف انتخاب شود تا درمان به‌صورت ایمن و موثر انجام شود.

انتخاب بهترین رادیوتراپی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله پاسخ بدن بیمار به تابش، وضعیت عمومی سلامت و اهداف درمانی مانند کاهش درد، جلوگیری از رشد تومور یا درمان کامل سرطان. پزشک متخصص پرتودرمانی با بررسی دقیق همه این موارد می‌تواند روش مناسب را پیشنهاد دهد تا نتایج درمان به حداکثر برسد و عوارض جانبی به حداقل کاهش یابد.

کدام روش رادیوتراپی بیشترین اثر را دارد؟

اثربخش‌ترین روش رادیوتراپی روشی است که بتواند بیشترین دوز تابشی را دقیقا به تومور برساند و در عین حال کمترین آسیب را به بافت‌های سالم وارد کند. این میزان اثربخشی بستگی به نوع سرطان، محل و اندازه تومور، سرعت رشد آن و شرایط جسمی بیمار دارد و برای هر بیمار متفاوت است.

در عمل، اثربخشی رادیوتراپی تنها به خود روش محدود نمی‌شود؛ نحوه برنامه‌ریزی درمان، دقت تابش، تعداد و زمان‌بندی جلسات، و پایش مداوم وضعیت بیمار نیز نقش مهمی دارند. بنابراین، بیشترین اثر  زمانی حاصل می‌شود که درمان به‌صورت شخصی‌ سازی شده و نه فقط بر اساس نام یا نوع روش رادیوتراپی بلکه زیر نظر متخصص پرتو درمانی نیز انجام شود.

سخن پایانی

در نهایت، انواع رادیوتراپی ابزارهای قدرتمندی در درمان سرطان هستند که با دقت و برنامه‌ریزی مناسب می‌توانند رشد تومور را کنترل کرده و زندگی بیماران را بهبود دهند. هر روش ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارد و انتخاب مناسب‌ترین روش به شرایط فردی بیمار و هدف درمان بستگی دارد. با مشاوره دقیق و پیگیری منظم، رادیوتراپی می‌تواند اثربخشی بالایی داشته باشد و عوارض جانبی را به حداقل برساند، بنابراین این درمان یکی از ستون‌های اصلی مقابله با سرطان به شمار می‌رود.

سوالات متداول