درمان تومورهای مغزی بدون نیاز به جراحی باز ممکن است؟ رادیوسرجری، پاسخی نوین و پیشرفته به این پرسش است و این روش غیرتهاجمی با استفاده از پرتوهای بسیار دقیق و پرانرژی، سلولهای غیرطبیعی را هدف قرار میدهد بدون آنکه نیازی به تیغ جراحی باشد، رادیوسرجری در درمان تومورهای مغزی، ناهنجاری های عروقی و برخی اختلالات عصبی کاربرد فراوانی دارد و با حداقل آسیب به بافت های سالم، نتایجی شگفتانگیز به همراه دارد، اما این تکنولوژی چگونه کار میکند و برای چه بیمارانی مناسب است؟
رادیوسرجری چیست؟
رادیوسرجری یک روش درمانی پیشرفته است که از پرتوهای پرانرژی برای درمان تومورهای مغزی، ناهنجاری های عروقی و برخی بیماری های عصبی استفاده میشود و در این روش، پرتوهای دقیق و متمرکز به ناحیه هدف تابیده میشود تا سلول های غیرطبیعی یا تومورهای سرطانی را نابود کند، بدون اینکه نیاز به جراحی باز باشد.
رادیوسرجری در دستگاه های خاص مانند گامانایف، سایبرنایف یا لیناک انجام میشود و مزیت های زیادی همچون دقت بالا، زمان کوتاه درمان و کمترین آسیب به بافت های سالم دارد.
کاربردهای اصلی رادیوسرجری
کاربردهای اصلی رادیوسرجری شامل درمان طیف وسیعی از بیماریها، به ویژه در نواحی مغز و نخاع است و مهم ترین کاربردهای آن عبارتاند از:
- تومورهای مغزی خوشخیم و بدخیم مانند مننژیوم، شوانوما، آدنوم هیپوفیز، گلیوما و متاستازهای مغزی.
- ناهنجاری های عروقی مغز از جمله مالفورماسیون های شریانی-وریدی (AVM) که با خطر خونریزی همراه هستند.
- نورالژی عصب سه قلو یکی از دردناکترین اختلالات عصبی صورت که با رادیوسرجری میتوان آن را بدون جراحی کنترل کرد.
- تومورهای قاعده جمجمه و نخاع که معمولا جراحی آنها با ریسک بالا همراه است.
- متاستازهای نخاعی یا ضایعات کوچک در ستون فقرات برای تسکین درد و جلوگیری از رشد تومور.
- بیماری پارکینسون و برخی اختلالات حرکتی در مواردی خاص، رادیوسرجری به عنوان جایگزین جراحی عملکردی مغز استفاده میشود.
انواع دستگاه های رادیوسرجری
انواع دستگاه های رادیوسرجری بر اساس فناوری و نوع پرتویی که استفاده میکنند، به چند گروه اصلی تقسیم میشوند و هر یک از این دستگاه ها ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند:
گامانایف
یکی از دقیق ترین دستگاه های رادیوسرجری برای درمان تومورهای مغزی و اختلالات عصبی است و در این روش، صدها پرتو گاما بهطور هم زمان و متمرکز به ناحیه هدف در مغز تابیده میشود، گامانایف فقط برای درمان ضایعات مغزی کاربرد دارد.
سایبرنایف
دستگاهی پیشرفته با بازوی رباتیک است که پرتوهای ایکس را با دقت بالا از زوایای مختلف به تومور میتاباند و برخلاف گامانایف، سایبرنایف تومورهای خارج از مغز مانند ستون فقرات، ریه، کبد و پروستات را نیز درمان میکند و این سیستم تطبیقپذیر با حرکات بدن بیمار است و نیازی به فریم ثابتکننده ندارد.
لیناک
این دستگاه چندمنظوره برای پرتودرمانی و رادیوسرجری کاربرد دارد و با استفاده از اشعه ایکس پرانرژی، تومورها را هدف قرار میدهد، لیناکها قابلیت درمان انواع تومورها در نقاط مختلف بدن را دارند و در بسیاری از مراکز درمانی در دسترس هستند.
نحوه عملکرد رادیوسرجری
نحوه عملکرد رادیوسرجری بر پایه استفاده از پرتوهای بسیار متمرکز و پرانرژی برای نابودسازی یا غیرفعال سازی سلول های غیرطبیعی مانند تومورها، ناهنجاریهای عروقی یا ضایعات عصبی است و برخلاف جراحی سنتی، در این روش نیازی به برش پوست یا باز کردن جمجمه نیست.
مراحل عملکرد رادیوسرجری به طور خلاصه عبارتاند از:
برنامه ریزی دقیق درمان
ابتدا با استفاده از تصویربرداری پیشرفته MRI، CT یا آنژیوگرافی، محل دقیق ضایعه شناسایی میشود و سپس پزشکان با نرم افزارهای ویژه، مسیر تابش و دوز مناسب پرتو را تعیین میکنند.
نشانه گذاری و ثابت سازی
در برخی دستگاهها مانند گامانایف، از فریم فلزی یا ماسک های مخصوص برای ثابت نگه داشتن سر یا بدن بیمار استفاده میشود تا دقت تابش حفظ شود.
ارسال پرتوهای هدفمند
صدها یا هزاران پرتو ضعیف از زوایای مختلف به ناحیه هدف تابانده میشوند و این پرتوها در محل تومور با هم تلاقی کرده و دوز بالایی را ایجاد میکنند که منجر به نابودی سلول های غیرطبیعی میشود، بدون آنکه به بافت های سالم اطراف آسیب جدی برسد.
رادیوسرجری برای چه افرادی مناسب است؟
رادیوسرجری گزینهای مناسب برای بیمارانی است که شرایط زیر را دارند:
- برای درمان تومورهای خوشخیم یا بدخیم با اندازه کوچک معمولا کمتر از ۳ سانتیمتر که در نواحی حساس مانند مغز یا نخاع قرار دارند.
- افرادی که به دلیل سن بالا، مشکلات قلبی، تنفسی یا سایر بیماریها نمیتوانند جراحی سنتی را تحمل کنند.
- ضایعاتی که دسترسی به آنها از طریق جراحی باز پرخطر یا غیرممکن است، مانند پایه جمجمه یا ساقه مغز.
- افرادی که به دردهای مزمن و مقاوم به دارو مبتلا هستند و به درمان های معمول پاسخ ندادهاند.
- کسانی که از جراحی باز پرهیز میکنند و به دنبال روش های درمانی کم عارضهتر و سریعتر هستند.
- بیمارانی که دچار گسترش سرطان به مغز شدهاند و نیاز به کنترل موضعی تومورها دارند.
مزایا و معایب رادیوسرجری
در ادامه، مزایا و معایب رادیوسرجری به صورت خلاصه بیان شدهاند:
مزایای رادیوسرجری:
- بدون نیاز به جراحی باز، بخیه یا بیهوشی عمومی.
- پرتوها فقط به ضایعه تابانده میشوند و به بافت های سالم آسیب حداقلی وارد میشود.
- اغلب در یک جلسه یا طی چند جلسه محدود انجام میشود.
- بسیاری از بیماران همان روز به خانه بازمیگردند و به فعالیتهای روزمره برمیگردند.
- افرادی که نمیتوانند جراحی باز انجام دهند، میتوانند از این روش بهرهمند شوند.
معایب رادیوسرجری
- معمولا فقط برای ضایعات کوچک قابل استفاده است.
- ممکن است چند هفته یا ماه طول بکشد تا تومور کوچک شود یا از بین برود.
- تنها در مراکز تخصصی و با دستگاههای خاص مانند گامانایف یا سایبرنایف انجام میشود.
- عوارض احتمالی مانند تورم، سردرد، خستگی یا آسیب عصبی موقت (بسته به محل درمان).
- برخی تومورها یا ناهنجاریها نیاز به درمانهای ترکیبی یا جراحی سنتی دارند.
تفاوت رادیوسرجری با رادیوتراپی چیست؟
تفاوت رادیوسرجری با رادیوتراپی در چندین جنبه مهم قابل توجه است که به صورت جدولی در زیر بررسی کرده ایم:
| ویژگیها | رادیوسرجری | رادیوتراپی |
| ماهیت درمان | درمانی دقیق، غیرتهاجمی و متمرکز بر ناحیهای خاص | درمان گستردهتر برای هدف قرار دادن تومور و بافتهای اطراف |
| تعداد جلسات | معمولا یک تا پنج جلسه | معمولا ۲۰ تا ۴۰ جلسه در چند هفته |
| نوع پرتو | پرتوهای بسیار متمرکز و با دوز بالا | پرتوهایی با دوز کمتر و پراکندگی وسیعتر |
| محل کاربرد | بیشتر در مغز و نخاع یا نواحی حساس با ضایعات کوچک | قابل استفاده برای انواع سرطان در نقاط مختلف بدن |
| اثرگذاری | سریعتر و دقیقتر روی ضایعات کوچک و موضعی | تدریجی و مناسب برای تومورهای بزرگتر یا پخششدهتر |
| ابزار مورد استفاده | گامانایف، سایبرنایف، لیناک با دقت بالا | دستگاههای لیناک استاندارد با پرتو وسیعتر |
هزینه رادیوسرجری چقدر است؟
هزینه رادیوسرجری به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله نوع و محل تومور، تعداد جلسات مورد نیاز، نوع دستگاه مورد استفاده (مانند گامانایف یا سایبرنایف)، مرکز درمانی، تخصص تیم پزشکی و خدمات جانبی مانند تصویربرداری یا بستری. همچنین تحت پوشش بودن یا نبودن بیمه درمانی نیز تأثیر زیادی در میزان هزینه نهایی دارد و به طور کلی، رادیوسرجری به دلیل فناوری پیشرفته و دقت بالا، یکی از روشهای پرهزینهتر درمانی محسوب میشود.
سوالات متداول
رادیوسرجری معمولا نیاز به بستری ندارد و به صورت سرپایی انجام میشود و بیشتر بیماران پس از چند ساعت استراحت میتوانند به خانه بازگردند و به فعالیتهای روزمره ادامه دهند.
رادیوسرجری در درمان تومورهای کوچک و موضعی، به ویژه در مغز، موفقیت بالایی دارد و میزان اثربخشی آن بسته به نوع بیماری، محل تومور و شرایط بیمار متفاوت است.
در نهایت…
رادیوسرجری روشی پیشرفته، دقیق و غیرتهاجمی برای درمان تومورها و اختلالات عصبی است که بدون نیاز به جراحی باز، نتایج مؤثری به همراه دارد و این روش به ویژه در درمان تومورهای مغزی و ضایعات حساس بسیار موفق عمل میکند و با عوارض کمتر و دوره نقاهت کوتاهتر، کیفیت زندگی بیمار را حفظ مینماید و انتخاب آن باید با ارزیابی کامل توسط پزشک متخصص انجام شود.
