در مورد رادیوتراپی سرطان پستان چه میدانید؟ چقدر با این روش درمانی آشنا هستید؟ رادیوتراپی سرطان پستان یکی از روشهای موثر درمانی است که میتواند شانس بهبودی بیماران را به شکل واضحی افزایش دهد. بسیاری از خانمها بعد از شنیدن واژه «رادیوتراپی» نگران میشوند و نمیدانند دقیقا چه اتفاقی در بدنشان میافتد یا این درمان چه تفاوتی با شیمی درمانی دارد. در این مقاله به زبانی ساده و واقعی توضیح میدهیم که رادیوتراپی چگونه عمل میکند و چرا پزشکان آن را به عنوان یکی از مراحل مهم درمان سرطان پستان توصیه میکنند.
رادیوتراپی سرطان پستان چیست؟
رادیوتراپی سرطان پستان یکی از روشهای اصلی درمان این بیماری است که با استفاده از اشعههای پرانرژی (اشعه ایکس یا پروتونها) سلولهای سرطانی را هدف قرار داده و از بین میبرد. هدف از انجام رادیوتراپی، نابودی سلولهای سرطانی است که بعد از جراحی باقی ماندهاند و از عود مجدد تومور جلوگیری میکند.
این روش بعد از جراحیهایی مانند لامپکتومی یا ماستکتومی انجام میشود و میتواند بهصورت خارجی (با دستگاههای پرتودهی از بیرون بدن) یا داخلی (با کاشت مواد پرتوزا در بافت سینه) انجام شود. انتخاب نوع رادیوتراپی به شرایط بیمار، محل دقیق تومور و نظر پزشک متخصص بستگی دارد.
بهطور کلی، رادیوتراپی سرطان پستان درمانی دقیق، هدفمند و موثر است که بدون آسیب جدی به بافتهای سالم اطراف، سلولهای سرطانی را از بین میبرد و نقش مهمی در افزایش طول عمر بیماران دارد.
روشهای رادیوتراپی یا پرتو درمانی سرطان پستان
در پرتودرمانی اغلب از پرتوهای ایکس، گاما یا الکترون استفاده میشود. البته به عنوان درمان مکمل میتوان از پرتوهای دیگری همچون ذرات پروتون، آلفا، نوترون و یونهای سنگین نیز استفاده کرد. با توجه به اینکه بافت سرطانی در سطح یا عمق بدن قرار گرفته باشد، نوع تابشی که استفاده میشود متفاوت خواهد بود.
برای درمان تومورهای عمقی از پرتوهای ایکس یا گاما که قدرت نفوذ آنها در بافت زیاد است، استفاده میشود. تلهتراپی و براکیتراپی دو روش رایج مورد استفاده در پرتودرمانی هستند. در تلهتراپی یا پرتودرمانی از راه دور، چشمە تابش در فاصلە معینی از بیمار قرار میگیرد. در براکیتراپی مادە پرتوزا در تماس کامل با بافت سرطانی قرار میگیرد یا اینکه خیلی به آن نزدیک است.
براکیتراپی به سه روش درون بافتی، درون حفرهای و قالب گیری انجام میشود. در روش درون بافتی، مادە پرتوزا به طور مستقیم در بافت سرطانی کاشته میشود. در روش درون حفرهای، مادە پرتوزا درون حفرهای که پس از برداشتن تودە سرطانی در پستان ایجاد میشود، قرار داده میدهند. در روش قالب گیری، مادە پرتوزا داخل یک قالب قرار میگیرد و این قالب روی سطح مورد نظر قرار داده میشود. برای اطلاعات بیشتر در این مورد میتوانید کتاب دکتر وند رجب پور در مورد سرطان پستان را مطالعه کنید:
رادیوتراپی یا پرتو درمانی درسرطان پستان چگونه انجام میشود؟
رادیوتراپی سرطان پستان بهصورت مرحله به مرحله و با برنامه ریزی دقیق انجام میشود تا بیشترین اثر را بر سلولهای سرطانی و کمترین آسیب را بر بافتهای سالم داشته باشد. در ابتدا، پزشک متخصص رادیوانکولوژی با کمک سیتی اسکن یا امآرآی ناحیه درمان را بهدقت مشخص میکند. سپس با طراحی نقشه پرتودهی، زاویه و میزان اشعه برای هر جلسه تنظیم میشود.
در بیشتر موارد، رادیوتراپی بهصورت رادیوتراپی خارجی انجام میگیرد؛ یعنی دستگاه پرتودهی، اشعههای پرانرژی را از بیرون بدن به سمت بافت سینه و نواحی اطراف میتاباند. هر جلسه بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و بیماران پنج روز در هفته برای چند هفته متوالی تحت درمان قرار میگیرند.
در برخی موارد خاص، از رادیوتراپی داخلی (براکیتراپی) استفاده میشود که در آن منبع پرتوزا مستقیم درون بافت سینه قرار داده میشود تا اشعه از فاصله نزدیکتری بر تومور اثر بگذارد.
کل فرآیند بدون درد است و بیمار پس از هر جلسه میتواند فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهد. البته امکان دارد با عوارضی مانند خستگی یا قرمزی پوست همراه باشد که موقتی هستند و با مراقبتهای مناسب برطرف میشوند.
بیشتر بخوانید: ایمونوتراپی چیست؟
مزایا و عوارض رادیوتراپی بعد از جراحی سینه
رادیوتراپی بعد از جراحی سینه بخش مهمی از روند درمان سرطان محسوب میشود که هدف آن از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده و کاهش احتمال بازگشت بیماری است. این روش مانند هر درمان پزشکی دیگر، مزایا و عوارض خاص خود را دارد که آگاهی از آنها به بیمار کمک میکند با آمادگی بیشتری وارد روند درمان شود.
| مزایا | عوارض |
| کاهش خطر عود مجدد سرطان | قرمزی و التهاب پوست |
| نابودی سلولهای سرطانی باقیمانده پس از جراحی | خستگی و ضعف عمومی بدن |
| افزایش احتمال بهبودی کامل | تیرگی یا تغییر رنگ پوست در ناحیه درمان |
| کمک به حفظ بافت سینه پس از لامپکتومی | ورم یا احساس سنگینی در سینه |
| درمان هدفمند و کمتهاجم نسبت به شیمیدرمانی | حساسیت و درد خفیف در پوست یا بافت سینه |
| تأثیر بالا در کنترل رشد سلولهای سرطانی موضعی | احتمال جزئی آسیب به بافتهای اطراف مانند ریه یا قلب |
مدت زمان و تعداد جلسات رادیوتراپی سرطان پستان چقدر است؟
مدت زمان و تعداد جلسات رادیوتراپی سرطان پستان بسته به شرایط بیمار، نوع جراحی، و نظر پزشک متخصص متفاوت است. این درمان پس از بهبود زخم جراحی آغاز میشود و بهصورت روزانه در چند نوبت متوالی انجام میگیرد. هر جلسه رادیوتراپی بین ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد و بخش زیادی از آن صرف آماده کردن و تنظیم دقیق دستگاه پرتودهی میشود.
در بیشتر بیماران، تعداد جلسات بین ۱۵ تا ۳۰ جلسه است که طی ۳ تا ۶ هفته برگزار میشود. برخی بیماران ممکن است بر اساس شدت بیماری یا نوع رادیوتراپی (مثل رادیوتراپی هیپوفراکشن یا براکیتراپی) به جلسات کمتر یا بیشتری نیاز داشته باشند.
در طول دوره درمان، پزشک میزان دوز اشعه و واکنش بدن بیمار را بهصورت منظم بررسی میکند تا در صورت نیاز تنظیمات لازم انجام شود. رعایت نظم در شرکت در جلسات و پرهیز از وقفههای طولانی، نقش مهمی در اثربخشی نهایی درمان دارد.
اگر به دنبال درمان موثر و پیشرفته برای سرطان پستان هستید، وقت آن است که اقدام کنید. با دکتر مجتبی وند رجب پور متخصص رادیوانکولوژی، میتوانید از جدیدترین روشهای درمانی برای کنترل و بهبود بیماری بهرهمند شوید. همین امروز برای مشاوره و تعیین نوبت اقدام کنید و با شماره زیر تماس بگیرید.
مراقبتهای لازم بعد از رادیوتراپی پستان
بعد از اتمام جلسات رادیوتراپی سینه، رعایت مراقبتهای دقیق میتواند به کاهش عوارض جانبی کمک کند. توجه به نکات ساده در عین حال موثر، سلامت پوست و بافت سینه را حفظ کرده و از بروز مشکلات جدی جلوگیری میکند.
- از صابونهای قوی و لایه بردار استفاده نکنید و بهتر است ناحیه را با آب ولرم شستشو دهید.
- حداقل چند ماه بعد از درمان، پوست سینه را از تابش مستقیم خورشید محافظت کنید.
- برای کاهش خشکی و تحریک پوست، مرطوب کنندههای ملایم توصیه میشوند.
- از لباسهای تنگ یا زبر که پوست را تحریک میکنند دوری کنید.
- از فشار و ماساژ شدید روی ناحیه درمان خودداری شود.
- هرگونه تورم، درد شدید یا تغییر رنگ غیرمعمول پوست باید حتما به پزشک گزارش شود.
- مصرف آب کافی و مواد غذایی مغذی، بهتر شدن وضعیت عمومی بدن و ترمیم بافتها را سریعتر میکند.
- بسیاری از بیماران بعد از رادیوتراپی احساس خستگی میکنند، استراحت منظم و فعالیت سبک راه مناسبی برای بهتر شدن این وضعیت است.
تاثیر رادیوتراپی بر پوست و بافت سینه
رادیوتراپی سرطان پستان بر پوست و بافتهای اطراف ناحیه درمان تاثیر میگذارد، هرچند این اثرات موقتی هستند و با مراقبتهای مناسب کاهش مییابند. شایعترین اثرات پوستی شامل قرمزی، التهاب، خشکی، تیرگی یا حساس شدن پوست ناحیه درمان است. این تغییرات شبیه به سوختگی خفیف هستند و در طول دوره درمان و چند هفته پس از آن مشاهده میشوند. استفاده از کرمهای مرطوب کننده، اجتناب از لباسهای تنگ و محافظت در برابر نور مستقیم خورشید به کاهش این عوارض کمک میکند.
در بافت سینه، رادیوتراپی میتواند باعث احساس سنگینی، ورم یا حساسیت شود. در برخی بیماران، سفت شدن جزئی بافتها نیز ممکن است دیده شود، اما این تغییرات با گذشت زمان کاهش مییابند. پزشکان با برنامهریزی دقیق دوز اشعه و هدفگیری دقیق تومور سعی میکنند کمترین آسیب ممکن به بافت سالم اطراف وارد شود، تا ضمن از بین بردن سلولهای سرطانی، ظاهر و عملکرد سینه حفظ شود.
هزینه رادیوتراپی سرطان پستان
هزینه رادیوتراپی سرطان پستان به عوامل متعددی بستگی دارد و میتواند بین بیماران متفاوت باشد. عواملی مانند نوع دستگاه و تکنیک رادیوتراپی، تعداد جلسات مورد نیاز، سطح تخصص و تجربه پزشک، موقعیت جغرافیایی مرکز درمانی و اینکه درمان در بیمارستان دولتی یا خصوصی انجام میشود، همگی در تعیین هزینه تاثیر دارند. همچنین برخی مراکز خدمات جانبی مانند مشاوره تغذیه، پیگیری بعد از درمان و مراقبتهای پوستی را نیز ارائه میدهند که میتواند بر مجموع هزینه تأثیر بگذارد. به همین دلیل، مشاوره مستقیم با مرکز درمانی و دریافت برآورد دقیق قبل از شروع درمان توصیه میشود.
سخن پایانی
رادیوتراپی سرطان پستان یک روش موثر برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده پس از جراحی و کاهش احتمال بازگشت بیماری است. این درمان با دوزهای کنترل شده و دقیق انجام میشود تا حداکثر اثر درمانی حاصل شود و آسیب به بافتهای سالم حداقل باشد، و به بیماران کمک میکند شانس بهبود و طول عمر بیشتری داشته باشند.
سوالات متداول
خیر، رادیوتراپی سینه بر تخمدانها و باروری تاثیر مستقیمی ندارد، زیرا اشعه به ناحیه سینه محدود میشود. با این حال، اگر درمان در ناحیه لگن یا نزدیک تخمدانها انجام شود، پزشک ممکن است اقدامات محافظتی خاصی توصیه کند.
بله، انجام فعالیتهای سبک مانند پیادهروی یا حرکات کششی ملایم بلامانع است و حتی میتواند به کاهش خستگی و حفظ انرژی کمک کند. با این حال، ورزش شدید یا حرکات سنگین که ناحیه سینه را تحت فشار قرار میدهد، باید تا پایان دوره درمان محدود شود.
در بیشتر بیماران، تغییرات ظاهری جزئی و موقتی است، مانند تورم یا سفت شدن بافت سینه. این تغییرات با گذشت زمان کاهش مییابند و با مراقبتهای مناسب، شکل کلی سینه حفظ میشود.
